Ordynariat Polowy

czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza
15 lutego 2021
Ks. kapelan dr Leon Heyke, ofiara zbrodni niemieckich na polskich duchownych
16 października 1939 w tzw. "krwawy poniedziałek" ok. godz. 15.00 wywieziono ks. Heyke z innymi 30 kapłanami do lasu szpęgawskiego w miejscowości Szpęgawsk niedaleko Starogardu Gd. Skazańcy wykopali sobie doły. Następnie ich ustawiono i Niemcy ich rozstrzelali.

Leon Heyke urodził się 10 października 1885 roku w Cierzni koło Kielna. Jego ojciec Ferdynand był zamożnym gospodarzem kaszubskim i sołtysem. Matka z d. Plotzke zaszczepiła w synu umiłowanie spraw kaszubskich. Rodzice uczyli go też j. polskiego. Naukę pobierał w szkole w Bieszkowicach. Tam kształcił się też w j. niemieckim. Tam grał odpowiednie role w teatrzykach. Rodzice kształtowali jego charakter rozmawiając w domu o historii Polski i historii regionu. Mówiono w języku kaszubskim.

Proboszcz kościoła Świętej Trójcy w Wejherowie Walenty Dąbrowski zauważył zdolności Leona i iw 1898 roku sprowadził go do Królewskiego Gimnazjum Katolickiego w Wejherowie. Przez 6 lat uczył się w tejże szkole. Naukę opłacał mu krewniak ks. Dąbrowskiego. Od 1903 roku mieszkał w wejherowskim małym seminarium Collegium Marianum razem z chłopcami, którzy pragnęli wstąpić na drogę kapłaństwa. Tam w latach 1903-1904 należał do organizacji filomatów, którą założył sławny kaszubski kapłan i patriota ks. gen. Józef Wrycza. Uczono tam polskiej historii i polskiej literatury.

Przed maturą odbył Leon służbę wojskową przez okres roku. W marcu 1906 roku zdał maturę z języków: francuskiego, hebrajskiego, łaciny i greki i niemieckiego. W kwietniu 1906 roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie. Od 1908 roku działał razem z Janem Karnowskim -poetą, historykiem, prawnikiem, działaczem Młodokaszubą w seminaryjnym Kole Kaszubologów. Kolportowali oni pismo kaszubskie "GRYF", dlatego nazywano ich Gryfiarzami. Koło liczyło 34 członków. Ksiądz Leon był z wyglądu wysoki, barczysty o znacznej tuszy. Nosił surdut albo czarne ubranie z czarnym krawatem i białą koszulą.

Święcenia kapłańskie otrzymał 13 marca 1910 roku z rąk biskupa Augustyna Rosentretera. Następnego dnia odprawił pierwszą Mszę Św. prymicyjną w katedrze pelplińskiej. Jako pierwszą posadę kapłańską otrzymał parafię św. Małgorzaty i św. Marcina w Lignowach Szlacheckich, następnie w kościele św. Józefa w Gdańsku. W 1911 roku udał się ks. Heyke do Fryburga w Badenii na studia doktoranckie. Tam spotkał się z prof. Ferdynandem Bieszkiem i tam brał udział w spotkaniach pomorskich. Następnie przeniósł się na studia do Wrocławia, które ukończył w 1912 roku. Teologię moralną obronił w 1913 roku. W 1914 roku znalazł się jako wikary w Kościerzynie. Objechał wiele miejscowości kaszubskich zbierając na temat Kaszub podania, legendy i baśnie. Sam już pisał wiersze w j. kaszubskim.

Po wybuchu  I wojny światowej w 1914 roku ks. Leon Heyke został kapelanem wojskowym i sanitariuszem w szpitalu wojskowym w Chełmnie. W 1916 roku zmarł ojciec kapłana w wieku 58 lat. Rok później w 1917 zmarł jego brat Franciszek. Ks. Leon przebywał wtedy na zgrupowaniu wojskowym w Czarnem. W 1918 roku został wikarym w Chmielnie na Kaszubach. Od 1919 roku pracował jako wikary w Wygodzie i Kartuzach. W 1920 roku zaczął posługiwać jako prefekt i katecheta w Seminarium Nauczycielskim Męskim w Kościerzynie. Mieszkał tu  i pracował do 1939 roku.  Uczył chłopców j. francuskiego i religii. Oprócz tego przekazywał wiedzę o historii, postaciach, obyczajach, języku i literaturze i kulturze Kaszub.

W 1921 roku ks. L. Heyke wydał Kaszebski spiewe oraz kaszubskie przekłady poezji Johanna Wolfganga Goethego. Od 1922 r. redagował pismo "Druh", niedzielny dodatek do gazety "Pomorzanin". Napisał też ambitny poemat "Dobrogost i Miłosława". Przedstawia w nim czasy Świętopełka Wielkiego i ówczesne wojny pomorsko-krzyżackie. W 1928 r. wydał poemat "Wojewoda", gdzie przedstawił wojny toczone w czasach księcia Świętopełka II Wielkiego, szczególnie przeciw zaborczym Krzyżakom. W 1931 roku wydał "Podania kaszubskie", gdzie prezentuje zbiór legend i baśni kaszubskich w j. kaszubskim. Często podawał się jako Stanisław Czernicki. Napisał też utwór "Katilina" i inne. Jeśli chodzi o poezję, to pisał liryki. W 1932 roku w sierpniu był  kapelanem obozowym na światowym zlocie Skautów Wodnych w Garczynie za Kościerzyną, gdzie gościł prezydent RP Ignacy Mościcki.

Ksiądz dr Leon Heyke był wybitnym metodykiem nauczania religii. Prowadził wykłady dla księży w Pelplinie na kursach katechetycznych. Ujmował wychowanków wysoką kulturą intelektualną. Był szczególnym gościem w rodzinie ks. Hilarego Jastaka w Kościerzynie. Oprócz wiedzy uczył młodych wiary i umiłowania swej ojczystej i regionalnej ziemi. Jako nauczyciel i pedagog ks. Leon Heyke był dla młodych dostępny i bardzo za to kochany. Miał receptę jak wyjść z kłopotliwej sytuacji. Ks. Heyke odprawiał szkolną Mszę Świętą twarzą do wiernych, wyprzedzając przepisy liturgiczne, które zostały wprowadzone po Soborze Watykańskim II.

Znał się i współpracował z dr. Aleksandrem Majkowskim z Kościerzyny. Uczestniczył też w jego pogrzebie w lutym 1938 roku w Kartuzach. Należał do Towarzystwa Naukowego w Toruniu. 25-lecie kapłaństwa ze swymi kilkoma kolegami kapłanami obchodził w Łążynie 13 marca 1935 roku. W tym samym roku wydał książkę pt: „Zarys dziejów i działalności Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Kościerzynie.”

1 września 1939 roku wyruszył z Kościerzyny jako kapelan wojskowy na południe w kierunku wojsk polskich. Jego książki i rękopisy zostały spalone przed gmachem gimnazjum przez Niemców. Po 2 dniach pojawił się w Kasparusie - 60 km od Kościerzyny. Miał niedobre przeczucia. 8 września 1939 r. udał się ks. Leon w stronę Świecia, gdzie byli Niemcy, ale on o tym nie wiedział. W połowie września tego roku przebywał we wsi Wda. Mieszkał w organistówce i odprawiał Mszę św. i różaniec. Kiedy ludzie mu doradzali, by skłamał Niemcom na temat swej osoby on odparł : „Ja tego nie mogę zrobić, ja muszę prawdę powiedzieć".

W październiku 1939 starogardzki Selbschutz rozpoczął poszukiwania polskich księży. Ks. Leona Heyke złapano we Wdzie w organistówce 13 października 1939 przed północą. Następnie zawieziono go do więzienia w Starogardzie Gdańskim i tam pijani Niemcy bili, maltretowali upokarzali złapanych księży. 16 października 1939 w tzw. "krwawy poniedziałek"  ok. godz. 15.00 wywieziono ks. Heyke z innymi 30 kapłanami do lasu szpęgawskiego w miejscowości Szpęgawsk niedaleko Starogardu Gd.  Skazańcy wykopali sobie doły. Następnie ich ustawiono i Niemcy ich rozstrzelali.

Ks. Heyke z innymi księżmi oddali życie za prawdę, wiarę i Polskę. Ostatnie wiadomości pochodzą od jednego z kapłanów, który ze Szpęgawska cudem się uratował. Były też w oddali osoby, które egzekucje widziały i przekazały po wojnie.

Pisząc o ks. Heyke korzystałam też z książki Magdaleny Bobkowskiej i Józefa Belgrau pt. „Ks. dr Leon Heyke duszpasterz, wychowawca i poeta kaszubski" oraz ze wspomnień ks. Hilarego Jastaka i ks. Edmunda Kosznika. Ks. dr Leon Heyke został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi w 1930 roku, zaś w 1937 otrzymał Srebrny Wawrzyn Akademicki.
Kończę pisanie wspomnień o ks. Leonie Heyke dodając, że Szkoła Podstawowa nr 2 w Kościerzynie nosi od lat imię ks. doktora Leona Heyke. Znajduje się w niej popiersie księdza. Pomnik ku pamięci ks. Leona Heyke stoi też obok plebanii parafii Świętej Trójcy w Kościerzynie. W Kielnie ludzie zrobili na grobie jego rodziców symboliczny grób ku pamięci mocnego w wierze kapłana i męczennika.

Ks. Leon kochał swą ziemię i jej służył, i w czas pogody i w czas burzy. Przed Tobą, kapłanie odważny i dzielny chylę nisko głowę i pozdrawiam Cię serdecznym słowem, dziękując dobremu Bogu za Twe życie, wiarę, modlitwę i całopalną ofiarę złożoną w Lesie Szpęgawskim.

Maria Etmańska

generuj pdf
go-up
Kontakt

Ordynariat Polowy
Tokarzewskiego-Karaszewicza 4
00-911 Warszawa
tel. 261873193
fax. 261879737

    
  • BIP
Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Cookies.